Bazylika o.o. Bernardynów pw. Zwiastowania NMP w Leżajsku

Bazylika o.o. Bernardynów pw. Zwiastowania NMP w Leżajsku - w l. 1618-1628 marszałek wielki koronny Michał Opaliński, właściciel Leżajska oraz jego żona Anna ufundowali obecny kościół i klasztor jako wotum za zwycięstwo odniesione nad awanturniczym dziedzicem Łańcuta , rotmistrzem królewskim – Stanisławem Stadnickim - "Diabłem Łańcuckim". Pracami budowlanymi kierował włoski architekt Antonio Pellaccini.

Bp Adam Nowodworski konsekrował kościół w 1630 roku. Prezbiterium kościoła jest wydłużone, charakterystyczne dla kościołów zakonnych zamknięte półkoliście, tej samej długości co prezbiterium kościoła Mariackiego w Krakowie. Korpus świątyni składa się z czterech przęseł. Świątynia była uszkodzona w czasie "potopu szwedzkiego" w XVII w.

Atrakcją kościoła są barokowe organy, które zbudowano w 1680-1693. Są one 75 głosowe, składają się z trzech samodzielnych części. Bogatą ozdobną snycerkę wykonali sami bracia zakonni. W l. 1891-96 przeprowadzono gruntowną renowację świątyni. W 1928 r., w odpowiedzi na prośbę biskupów przemyskich, władz zakonnych i miejscowej ludności, papież Pius XI dekretem z dnia 10 lipca tego roku podniósł Kościół Ojców Bernardynów w Leżajsku do godności Bazyliki Mniejszej.
Ogromny ołtarz główny pochodzi z ok. 1637 r. z obrazem F. Lekszyckiego z ok. 1660 r. "Zwiastowanie" a także piękne stalle renesansowe z l. 1642-48 autorstwa bernardyna Pawła z Bydgoszczy.

Po prawej stronie, na końcu nawy bocznej kaplica z Cudownym Wizerunkiem. Obraz namalowany został przez bożogrobca leżajskiego ks. Erazma, wzorowany jest na obrazie "Matki Bożej Śnieżnej" w rzymskiej bazylice Santa Maria Maggiore. Pod względem stylistycznym reprezentuje malarstwo krakowskie XV/XVI w. W 1752 r., staraniem władz zakonnych i hetmana wielkiego koronnego Józefa Potockiego, który ufundował korony, wizerunek koronuje biskup przemyski Wacław Hieronim Sierakowski. W 1757r. korony skradziono. Historia powtórzyła się w październiku 1981. Obecne korony, poświęcone przez papieża Jana Pawła II, założone zostały w 1984 r. przez kard. J. Glempa.

W nawie południowej kaplica Potockich. Wewnątrz znajduje się ołtarz z II poł. XIX w. z wizerunkiem Piety w polu głównym. Dostrzegamy tu nagrobek Alfreda Potockiego zmarłego w 1862 r. i jego żony Józefiny Marii z Czartoryskich fundowany przez dzieci, klasycystyczny z II poł. XIX w. z białego marmuru. We wnęce urna i płaskorzeźba Marii.
Pod posadzką kościoła znajdują się - obecnie niedostępne krypty grobowe, gdzie pochowano szczątki dobrodziejów zakonu i klasztoru.

Autor: Arkadiusz Bednarczyk

L i t e r a t u r a: Dzieje Leżajska. Leżajsk od najdawniejszych czasów do 1944 roku, praca zbiorowa red. Krzysztof Baczkowski, Józef Półćwiartek. Leżajsk 1996; Katalog zabytków sztuki w Polsce : seria nowa. T. 3. Województwo rzeszowskie. Z. 4. Leżajsk, Sokołów Małopolski i okolice. Cz. 1. Tekst red. Jerzy Z. Łoziński, Barbara Wolff-Łozińska. Warszawa 1989; A. E. Obruśnik, Bazylika i klasztor Ojców Bernardynów w Leżajsku. Rzeszów 1997; J. Pastuszczak, Leżajsk, Krosno 2003;