DrukujDrukuj

Dwór Gozdowiczów w Potoku

Autor:
Współautorzy:
  • katalizator
  • volodya
Dwór Gozdowiczów w Potoku

Dwór Gozdowiczów w Potoku - modrzewiowy dworek wybudowany w XIX wieku przez rodzinę Gozdowiczów. Mieścił się w Potoku, który jest Przysiółkiem Rakszawy.

Była to budowla w stylu romantyczno-gotyckim, przykryta łamanym dachem mansardowym, z ostrołukowymi oknami w stylu gotyckim, podcieniami oraz balkonem ozdobionym polichromią.


Z dworem w Potoku związana jest ciekawa legenda. W czasach pańszczyźnianych dziedzic Gozdowicz wyparł się Boga i dla zysku zaprzedał duszę diabłu. Gdy potrzebował pieniędzy wycinał ze skóry dowolną ilość kółek. Wtedy zjawiał się czarny pan, który za skórzane krążki dawał mu złote talary. Podobno na terenie kraju, w bankach znajdowano wówczas wśród pieniędzy skórzane kółka.


W roku 1886 majątek ten nabył Alfred hr. Potocki, a w 1900 r. został on włączony do Ordynacji Łańcuckiej i przekształcony w ośrodek myśliwski. Nowy właściciel dobudował pomieszczenia dla służby, stajnię dla koni, magazyn, a także założył hodowlę psów gończych. Budynek psiarni mieścił drewniane boksy i pomieszczenia wybiegowe dla psów, których liczba dochodziła do 100 sztuk. Był również zarybiony staw i pasieka.


Od strony południowo-wschodniej do budynku przylegał neogotycki, przeszklony ganek. W latach dwudziestych dworek rozbudowano o oranżerię na planie sześciokąta z oddzielnym ośmiokątnym tarasem. W dworze znajdowało się sześć pokoi, kuchnia, przedpokój wyłożony kafelkami oraz piwnica pod oranżerią. Wnętrze budynku urządzono z wyjątkowym przepychem; podłogi intarsjowane, ściany wyłożono pięknie rzeźbioną dębową boazerią, we wszystkich drzwiach i oknach zamontowano ozdobne zamki i klamki z mlecznego szkła. Największy pokój był ozdobiony kominkiem z wymodelowaną sceną myśliwską w okapie. Pomieszczenia oświetlano lampami naftowymi i świecami. W roku 1923 Alfred III Potocki zwrócił się z prośbą do Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie o skierowanie do zamku w Łańcucie pracownika naukowego. Chodziło o opracowanie historii rodziny Potockich. Pracy tej podjął się dr Teofil Emil Modelski. Mieszkał on we dworze wraz z rodziną w latach 1924–1939 oraz w 1944 r.


Przed budynkiem dworu usytuowana była figura św. Huberta – patrona myśliwych, przeniesiona w 1962 r. do parku w Łańcucie. Jest to rzeźba cynowa w stroju rycerskim, wykonana przez nieznanego artystę w XIX stuleciu. Obecnie pomnik jest zniszczony – oryginalnie postać świętego wznosiła lewą rękę ku niebu, natomiast u stóp posągu leżał jeleń.


Do posiadłości ogrodzonej ażurowym ceglanym murem, prowadziła aleja modrzewiowa, której przedłużeniem, wiodącym do lasu Brzeźnik była droga obsadzona czereśniami, zastąpionymi przez szpaler topoli w 1928 r., z powodu obmarznięcia drzew.
Niestety do dnia dzisiejszego nie przetrwał ten układ przestrzenny. Dwór zburzono w latach siedemdziesiątych XX w., a w jego miejsce wybudowano leśniczówkę, tartak i nowe domy mieszkalne przy alei.


O okazałości założenia ogrodowo-parkowego świadczy dziś interesująca aleja dojazdowa z modrzewia polskiego, kilka starych pomnikowych lip i dębów oraz szpaler modrzewi i kasztanowców białych, a także słupy bramy głównej.

Literatura:

  • J. Piórecki, Zabytkowe ogrody i parki województwa rzeszowskiego, Zakład Fizjografii i Arboretum w Bolestraszycach, Bolestraszyce 1996.
  • S. Wałczyk, Legendy i zwyczaje wsi Rakszawa [w:] Ocalić od zapomnienia. Praca zbiorowa. Materiały do monografii Rakszawy, Rakszawa 1995.
  • Ł. Frączek, Gmina Rakszawa, Wyd. Motyw, Rakszawa 2001.
Twoja ocena: Brak Średnia: 5 (3 głosy)