Dzieje kościoła pw. św. Piotra i Pawła w Handzlówce

1.
TŁO HISTORYCZNE

Historia parafii w Handzlówce ściśle wiąże się z historią wioski. W dokumencie lokacyjnym Handzlówki wydanym 23 listopada 1381 roku czytamy o dwóch łanach przeznaczonych na utrzymanie kościoła. Sam dokument erygowania parafii w Handzlówce nie zachował się. Parafia Handzlówka na pewno istniała już w 1384 roku, wtedy bowiem wzmiankowana jest w dokumencie wydanym w Budzie przez papieskiego legata Dymitra.

Pierwszy kościół zbudowano (z drewna) najprawdopodobniej tuż po założeniu wsi. Przypuszczalnie początkowo służył nie tylko mieszkańcom Handzlówki, ale i sąsiedniego Husowa. Świątynia ta została częściowo spalona podczas najazdu Tatarów w 1624 roku, a następnie odbudowana i poświęcona w 1753 roku pod wezwaniem św. Andrzeja Apostoła. Poświęcenia kościoła dokonał biskup przemyski Wacław Hieronim Sierakowski. Już na przełomie XIX i XX stulecia stan handzlowskiej świątyni był bardzo zły. Franciszek Magryś - handzlowski działacz ludowy, pisarz i poeta żyjący w latach 1846 - 1934 - pisze w swoim pamiętniku, że w 1899 roku modrzewiowy kościół "chylił się już do upadku".

Magryś na kartach swojego pamiętnika szczegółowo opisuje przygotowania do budowy nowego murowanego kościoła parafialnego: "w roku 1899, w maju, zawołał mnie ksiądz Krakowski (ówczesny proboszcz Handzlówki - mój przypis) do siebie, i przedstawił projekt budowy nowego kościoła (...) Przyrzekłem (...) popierać chwalebne przedsięwzięcie, tym więcej, że kościół nasz modrzewiowy, postawiony wkrótce po założeniu wsi, tj. po 1381 r., chylił się już do upadku. Wnet zostało zwołane w tym celu zgromadzenie całej gminy". Początkowo projekt budowy nie zyskał akceptacji większości parafian. Jednak z czasem ks. Krakowskiemu i Franciszkowi Magrysiowi udało się przekonać mieszkańców wsi i podczas jednego z zebrań wiejskich "plan przeszedł ogromną większością, bo 68 głosami na 19 przeciwnych. Było to w roku 1901".

W pamiętniku Magrysia czytamy dalej: "zostało teraz (w 1901 roku - mój przypis) wysłanych kilku gospodarzy dla zobaczenia nowego kościoła w Trzcianie za Rzeszowem, bo taki chciał budować ks. Krakowski. Kościół podobał się, więc zgodziliśmy za 300 złotych reńskich inżyniera Franciszka Stążkiewicza, by przygotował plany. Skoro plan budowy był gotowy, przygotowałem listę kosztów budowy (...) Na posiedzeniu nowo zwołanym uchwalono, że te roboty, które parafianie mogą wykonać, wykonają darmo (...) Zaczęła się ciężka praca niwelowania terenu pod kościół, zwożenia kamieni itd., a równocześnie zgodzono strycharza do palenia cegły w miejscu i murarza do budowy. Na drzewo budulcowe i na opał cegły zakupiono od hr. Potockiego 2 morgi lasu. Przez lato roku 1902 zwożono dalej materiał budowlany, a dopiero w roku 1903 przystąpiono do budowy fundamentów i poświęcenia kamienia węgielnego. Spisano tedy dokument rozpoczęcia budowy i zaopatrzono go w podpisy: księdza, inżyniera, murarza i komitetu kościelnego (...) Z kolei włożono dokument do silnej flaszki, a nadto umieszczono tam wówczas kursujące monety srebrne, niklowe i miedziane, flaszkę zapieczętowano i razem wstawiono w wydrążony kamień w miejscu, gdzie miał stanąć wielki ołtarz. Ksiądz dziekan (...) zamurował następnie otwór. Po uroczystościach poświęceniowych urządził ks. Krakowski przyjęcie u siebie, na którym byli obecni goście przyjezdni, komitet parafialny, zwierzchność gminna i cała rada. Po poświęceniu robota stanęła, gdyż było to już późną jesienią. Od wiosny 1904 r. rozpoczęto znowu budowę i prowadził ją ksiądz Krakowski aż do roku 1905, w którym prace budowlane zostały znowu przerwane z powodu braku funduszów (...) Tymczasem ks. Krakowski zapadł poważnie na zdrowiu. Zanosiło się, że nie tylko w roku 1905, ale i w 1906 budowa kościoła nie postąpi naprzód (...) Cóż było robić? Pozostało starać się o pożyczkę w łańcuckiej kasie zaliczkowej. Zawsze idący nam z pomocą pan Żardecki i teraz nie zawiódł. Pieniądze dostaliśmy i budowa mogła postępować naprzód. Wkrótce wystarałem się jeszcze u starosty o pozwolenie zbierania dobrowolnych datków w całym kraju na budowę kościoła, co nam znowu przyniosło znaczną sumę". 9 października 1906 roku zmarł ks. Władysław Krakowski; po jego śmierci budową świątyni kierował nowy proboszcz - ks. Wojciech Krzyżak. Magryś pisze: "Wzięliśmy się do dalszej budowy. Duże usługi oddał nam w tej pracy ks. Wojciech Krzyżak, nowy nasz proboszcz (...) W ciągu niedługiego czasu kościół został na tyle ukończony, że na św. Piotra i Pawła 1908 r. odbyło się tam po raz pierwszy uroczyste nabożeństwo. Na zupełne wykończenie kościoła, tj. pomalowanie, ołtarze, posadzkę, organy, ławki, nie było na razie pieniędzy (...)". W 1910 roku nowy handzlowski kościół został konsekrowany pod wezwaniem Świętych Apostołów Piotra i Pawła. Konsekracji dokonał sufragan przemyski ks. biskup Karol Józef Fischer. Stary drewniany kościół został natomiast rozebrany jeszcze w 1905 roku. W centrum wsi, w miejscu, gdzie stał stary kościół wzniesiono na pamiątkę neogotycką kaplicę, istniejącą do dnia dzisiejszego.

OPIS KOŚCIOŁA

Kościół parafialany w Handzlówce został wzniesiony w stylu neogotyckim. Korpus główny świątyni jest trójnawowy, typu halowego, z prezbiterium (od strony południowej) i czworoboczną wieżą od frontu (tj. od strony północnej). Przy prawej (zachodniej) nawie bocznej znajduje się kaplica Matki Bożej. Kościół zbudowano z cegły, jest on częściowo otynkowany. Wewnątrz świątyni znajdują się sklepienia krzyżowo - żebrowe na gurtach.

WYPOSAŻENIE WNĘTRZA

a)
ołtarz główny - neogotycki, wykonany w 1947 roku przez handzlowskiego artystę Andrzeja Magrysia (podobnie jak bogato rzeźbione ławki, konfesjonały i ambona). W ołtarzu znajduje się obraz przedstawiający patronów świątyni, a także figury Patronów Polski: św. Wojciecha i św. Stanisława (wskrzeszającego Piotrowina);
b)
neogotycka ambona z 1912 roku - bogato rzeźbiona, ozdobiona figurami: Chrystusa oraz 4 Ewangelistów. Ambona - podobnie jak ołtarz główny - jest dziełem Andrzeja Magrysia;
c)
dwa XVIII - wieczne ołtarze boczne, barokowe, przeniesione z poprzedniego kościoła. W ołtarzu znajdującym się w nawie wschodniej umieszczono obraz Najświętszego Serca Pana Jezusa i obraz św. Józefa. Ponadto u szczytu tego ołtarza znajduje się wizerunek św. Antoniego z Dzieciątkiem Jezus. W ołtarzu w nawie zachodniej znajduje się obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem, malowidło przedstawiające św. Sebastiana, a także (u szczytu ołtarza) wizerunek Dzieciątka Jezus;
d)
ołtarz w kaplicy bocznej - ozdobiony figurami: siedzącej na tronie Matki Bożej z Dzieciątkiem, św. Marcina i św. Tekli. Figura Matki Bożej bywa zasłaniana (zwłaszcza w październiku) obrazem przedstawiającym Matkę Bożą wręczającą różaniec św. Dominikowi i św. Katarzynie Sieneńskiej;
e)
chrzcielnica pochodząca z poprzedniej drewnianej świątyni; pokrywa chrzcielnicy zwieńczona jest figurkami Chrystusa i św. Jana Chrzciciela (scena chrztu w Jordanie);
f)
na wyposażenie wnętrza świątyni składają się także chorągwie procesyjne i feretrony oraz bogato rzeźbione ławki i konfesjonały;
g)
ściany kościoła zdobi polichromia ornamentalna malowana w 1935 roku przez Stanisława Szmuca - artystę z pobliskiej Wysokiej;
h)
na wieży kościelnej znajdują się 3 dzwony: "Jan" - z poprzedniej świątyni, "Antoni" oraz "Stanisław" - zakupione w Przemyślu w 1953 roku;

W nawie zachodniej znajduje się epitafium ks. Władysława Krakowskiego, wikarego (od 1889 roku) a następnie proboszcza Handzlówki, inicjatora budowy kościoła, cenionego działacza i społecznika. Na frontonie świątyni umieszczono natomiast tablicę poświęconą pamięci Franciszka Magrysia.

Wnętrze kościoła parafialnego w Handzlówce zostało gruntownie odnowione w latach 2002 - 2007.

L i t e r a t u r a:

St. Kłos, Łańcut i okolice, Krosno 1998

F. Magryś, Żywot chłopa działacza, Handzlówka 2002

B. Stępień (oprac.), Przywilej lokacyjny wsi Handzlówki z 23 listopada 1381 roku, Przemyśl 2001

St. Żyga (red.), 600 lat Handzlówki, Łańcut 1981