DrukujDrukuj

Kościół parafialny w Brzezinach

Etykietowanie:
Współautorzy:
  • Arkadiusz Bednarczyk
  • volodya

Parafia pod wezwaniem Św. Mikołaja w Brzezinach koło Ropczyc należy do najstarszych w diecezji rzeszowskiej. Jej początki sięgają XIV wieku. Jest jedną z niewielu, które tak pieczołowicie dokumentują przeszłość,
a w szczególności przybliżają historię zabytkowego drewnianego kościoła, którego początki sięgają 1501 roku. Dziś zachwyca on wszystkich renesansową dekoracją malarską i barokowymi ołtarzami.

Zgromadzono w nim przez pięć wieków niezwykłe dzieła sztuki sakralnej: architektoniczne, malarskie, rzeźbiarskie. Budzą wśród nas estetyczną wrażliwość i stanowią czytelny przekaz prawd wiary, pomagają w modlitewnym skupieniu i wznoszą nasze myśli ku temu, co nadprzyrodzone w parafii. Księgi metrykalne chrztów zachowały są od 1590 roku, księgi ślubów od 1596 roku,
a księgi zmarłych od 1777 roku. Parafia liczy niemal 2900 mieszkańców, którzy zamieszkują Brzeziny, Jaszczurową i Berdechów. Są tu też dwa kościoły filialne: w Berdechowie i Jaszczurowej.

Pierwsze wzmianki o Brzezinach pochodzą z XIV wieku. 15 czerwca 1353 roku król Kazimierz Wielki ofiarował osadę Brzeziny rycerskiej rodzinie ruskich bojarów Gorajskich z Goraja za zasługi w służbie króla. Sam kościół, zachowany do dziś, powstał w ostatnich latach XV wieku. Zaliczany jest do najstarszych budowli sakralnych województwa podkarpackiego, a jednocześnie jest bardzo mało znany. Zbudowano go z drewna modrzewiowego. Belki połączone na zrąb i spoczywają na dębowych podwalinach na kamiennym podmurowaniu. Stoi na wzgórzu, wokół którego zachowały się ślady fosy obronnej. Kościół konsekrowany został w 1501 roku. Pierwotnie była to budowla w stylu późnogotyckim, składająca się z prezbiterium i jednej, szerszej nawy. W 1933 roku ks. Mikołaj Piechura dokonał gruntownej przebudowy kościoła, nadając mu kształt krzyża. Obydwie strony nawy głównej zostały uzupełnione o soboty. Obok kościoła znajduje się drewniana dzwonnica z 1777 roku. Całość zamyka drewniane ogrodzenie, pokryte deskami na wzór gontu.

Kościół przechodził liczne przekształcenia i remonty, które zmieniały jego wygląd zewnętrzny i wyposażenie. Najdotkliwsze straty odniósł podczas działań wojennych w 1944 roku. Na skutek ostrzału otoczenia kościoła, zapaliło się szalowanie od strony północnej, a ogień przedostał się do wieży. Szybka akcja przeprowadzona z narażeniem życia przez Józefa Wojnarowskiego i członków jego rodziny, uratowała kościół od spalenia. Plebania była w okresie okupacji punktem kontaktowym dla żołnierzy AK i BCh placówki „Bomba” oraz kryjówką dla ściganych przez okupanta. Na przełomie 1940 i 1941 roku w Brzezinach stacjonował niemiecki pułk zmechanizowany. /Jego kapelan odprawiał msze święte w miejscowym kościele./ Na terenie cmentarza przechowywano broń a w 1944 roku odbyło się zgrupowanie przed wymarszem na akcję „Burza” w lasy dębickie.

Wewnątrz na szczególną uwagę zasługują siedemnastowieczne polichromie na ścianach prezbiterium i naw, namalowane na podstawie miedziorytów Laurenciusa Vacariusa z lat 1570-1590. Na stropie zachowały się starotestamentowe sceny przedstawiające ofiarę: Abla, Noego, Melchizedeka
i Izaaka. Północną ścianę prezbiterium zajmuje tzw. „biblia ubogich”. Namalowane tutaj malowidła które uczyły prawd Bożych gdy większość parafian nie umiała czytać. W dwóch poziomych pasmach odtworzono sceny: Nawiedzenie, Pokłon pasterzy, Obrzezanie Dzieciątka Jezus, Pokłon trzech króli, Wniebowzięcie Matki Bożej, Ukoronowanie Matki Bożej chwałą nieba. Na południowej ścianie nieznany malarz umieścił sceny męczeństwa św. Szczepana i św. Wawrzyńca. Polichromia na północnej ścianie nawy jest malarską wizją sądu ostatecznego. Na południowej widnieje postać św. Marcina oraz scena, której treść można określić jako „sztukę umierania”.

Najstarszymi elementami wyposażenia są: drewniany posążek św. Mikołaja o wys. 140 cm, wykonany z drewna lipowego, pierwotnie polichromowany,
z miejscowymi złoceniami oraz późnogotycka chrzcielnica z 1497 roku, kamienna, w kształcie kielicha, z wieloboczną zdobioną czarą, na której trzykrotnie wyryto herb Ostoja. Ołtarz główny, wykonany w 1700 roku, reprezentuje styl późno-barokowy. Rzeźba św. Mikołaja jest współczesna. Zasłaniana jest obrazem Matki Bożej adorującej Dzieciątko Jezus.

W zwieńczeniu umieszczono rzeźby aniołów i popiersie Boga Ojca. Cztery boczne ołtarze to dzieła rokokowe z lat 1772 –1774, ufundowane przez ks. Józefa Kazimierza Szalickiego. Jego osobę przypomina zachowany obraz św. Jana Nepomucena z XVIII wieku, na którym umieszczono inicjały tego proboszcza. Warto zwrócić uwagę na XVI wieczną płaskorzeźbę przedstawiającą opłakiwanie Chrystusa. Pochodzi ona z warsztatu Wita Stwosza, co potwierdzają zachowane dokumenty.

Ponadto w świątyni znajduje się ambona rokokowa z 1768 roku i barokowy prospekt organowy z XVII wieku. Wyposażenie kościoła uzupełnia kilka cennych obrazów, w tym obraz autorstwa Jana Styki, oraz zabytkowe krzyże, kielichy i relikwiarze. Dzwon św. Mikołaja służy parafianom od pięciu wieków. Ornamenty umieszczone na nim są najwyższej klasy. Z tego kościoła pochodzi tryptyk „Święta Rodzina”, przechowywany w Muzeum Diecezjalnym
w Tarnowie.

Kilka lat temu kościół poddano generalnemu remontowi. Wymieniono stolarkę okienną, oszalowano prezbiterium i transepty, ocieplono świątynię od strychu. Zabezpieczono zabytkowa dzwonnicę oraz drewniane ogrodzenie na podbudowie kamiennej o charakterze zrębowym, pokryte deskami na wzór gontu, z oryginalną bramą wejściową. Nad nią umieszczono ażurową kapliczkę z figurą Matki Boskiej Niepokalanie Poczętej. Odnowiono ołtarz Pana Jezusa Miłosiernego, jako wotum wdzięczności za nawiedzenie parafii przez obraz. Wcześniej poddano zabiegowi konserwatorskiemu kamienną, późnogotycką, polichromowaną chrzcielnicę z 1495 roku oraz rzeźbę Chrystusa Ukrzyżowanego z I połowy XVI wieku. Podczas renowacji jednego z ołtarzy znaleziono skrytkę, w której schowany był list Tomasza Szalickiego z 1772 roku, fundatora ołtarza, a zarazem znakomitego rzeźbiarza, absolwenta akademii rzymskiej.

W dniach 6-7 października 2001 roku uroczyście obchodzono 500-lecie konsekracji kościoła. Była okazja do przybliżenia historii kościoła oraz miejscowości. Odbyła się sesja popularnonaukowa, w której wzięli udział naukowcy, księża i historycy sztuki. Wydano książkę o historii parafii. Koncertowały liczne zespoły artystyczne, obecni byli przedstawiciele władz samorządowych oraz grupa polonii amerykańskiej.

Autor: Zdzisław Domino

Twoja ocena: Brak Średnia: 4.7 (10 głosów)