DrukujDrukuj

Uniwersytet Ludowy w Gaci

Współautorzy:
  • volodya

Jego twórcą był Ignacy Solarz pochodzący z Ołpin z powiatu Jasielskiego. Z wykształcenia inżynier rolnictwa. Był on bardzo zaangażowany w działalność ruchu ludowego i wiciowego. Pierwszy Uniwersytet Ludowy założył w Szycach. Niestety został on pozbawiony środków finansowych i Solarz zmuszony został do jego zamknięcia. Maria Kubicka -Burgiełowa pisze o tym wydarzaniu tak: „I nagle – jak grom z jasnego nieba- spadła wiadomość o odmowie funduszów i zamknięciu Uniwersytetu. Przy końcu października 1931 roku wyjeżdżam z Szyc z ciężkim sercem, wiedząc że stała się wielka krzywda nie tylko pracownikom, ale całej wsi polskiej
i polskiej kulturze. […] Organizujemy chłopski niezależny Uniwersytet Ludowy w Gaci.”

1_8.jpg

Solarzowie przybyli do Gaci jesienią 1932 roku. Zamieszkiwali Gać aż do momentu aresztowania Solarza przez władze hitlerowskie 15 stycznia 1940 roku. Początkowo Solarzowie zamieszkiwali w domu Jacka Brożbara, później u Michała Fołty (którzy byli słuchaczami Uniwersytetu w Szycach) a gdy budynek Uniwersytetu został ukończony przenieśli się do niego.
W budowie Uniwersytetu brali mieszkańcy okolicznych wiosek. Własnym zaprzęgiem przywozili materiały potrzebne do budowy. Sąsiednia Markowa dała 276 furmanek materiałowo budowlanych, Gać 160 wozów, dalej Sonina, Wysoka, Sieczesz, Grzęska i trzydzieści innych wsi. Ludzie przywozili kamień, piasek, cegłę, cement, dachówki i wapno.

3_9.jpg

Ludzie pracowali dobrowolnie nie żądając żadnej zapłaty w zamian. Chcieli mieć swój wkład w tworzenie Uniwersytetu który miał pomóc w rozwoju polskiej wsi. Pomagali nie tylko mężczyźni, swój ogromny wkład w prace miały również kobiety a także dzieci. Sam Solarz o tej budowie pisał w „Wiciach”: „Pierwszy kamień ze Szklar wiozą, pierwszy piasek z Korniakowa, pierwszą cegłę wiozą markowiacy, dwa wagony wapna Grzęska
a potem wieś za wsią, koło za kołem, kubik za kubikiem.”

Plan Uniwersytetu zakładał zbudowanie czterech bliźniaczych budynków zbudowanych na szczycie wzniesienia górującego nad wsią. Dwa boczne domy miały być przeznaczone na sypialnie, tylną ścianę czworoboku miał tworzyć dom gospodarski: jadalnia, kuchnia, pralnia, spiżarnia, piwnice, ścianę przednią – budynek główny, stojący przodem do wsi, mieszczący sale wykładowe bibliotekę, salę teatralną wielką świetlice i mniejsze sale przeznaczone na różne zajęcia. Niestety ukończony został tylko jeden budynek i kilka pomieszczeń gospodarczych.

U ukończonym budynku odbywały się kursy których słuchacze pochodzili z całej polski. Wykładano mnóstwo przedmiotów począwszy od historii starożytnego Rzymu a skończywszy na topografii okolicy. Miejscem
w którym wygłaszano wykłady i którym toczyło się życie słuchaczy i wykładowców oraz odbywały się zajęcia artystyczno-widowiskowe, referatowe , dyskusyjne i towarzyskie była świetlica. Ważna zasadą życia uniwersyteckiego była aktywność słuchaczy podczas gdy wykładowcy schodzili jakby na dalszy plan. „Chrzestny” bo tak nazwano Solarza, zabierał bardzo często młodzież na wycieczki piesze gdyż twierdził że wysiłek fizyczny jest równie dobry jak umysłowy i sprzyja rozwojowi ducha.

4_4.jpg

Symbolem Uniwersytetu była „krzywula”. Był to znak który obiegł Gać w latach 1846-1848 i symbolizował zniesienie pańszczyzny. Ludzie przekazywali ten symbol z rąk do rąk powtarzając; „pańszczyzna zniesiona, nie będziemy już odrabiać”. „Krzywula” jako symbol Uniwersytetu również miała oznaczać nowe, lepsze czasy. Miała wzywać do czynu.
„Chrzestny” zapytany kiedyś dlaczego na budowę owo wzniesienie odpowiedział: „na dole widzi się tylko swoja chałupe, co najwyżej płot sąsiada, tutaj nasi uczniowie widzą całą okolice, uczą się patrzeć szeroko i daleko”

Obecnie budynek Uniwersytetu stoi pusty na „Gackiej Górce”. Piękny niegdyś ogród porastają wysokie trawy
i krzaki. Szyby w oknach są powybijane a drzwi uszkodzone. Budynek chociaż nadal piękny z roku na rok niszczeje i popada w ruinę. Słowny opis nie może oddać uroku tego miejsca dlatego zapraszam do obejrzenia tego miejsca

5_2.jpg

Bibliografia:
Z. Solarz, „Mój pamiętnik”, Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza,1973.
opracowała Alina Piątek

Twoja ocena: Brak Średnia: 4.8 (11 głosów)